Tregjet globale të energjisë po përballen me një nga goditjet më të rënda në dekada, pasi sulmet e përbashkëta të SHBA-së dhe Izraelit ndaj Iranit dhe kundërpërgjigjja e Teheranit me raketa në të gjithë Gjirin po ndërpresin eksportet e naftës nga rajoni më i rëndësishëm prodhues në botë.
Shkalla e ndërprerjes ka të ngjarë të përcaktohet nga kohëzgjatja e konfliktit, por për momentin vetë kërcënimi dhe pasiguria mjaftojnë për të ndikuar rëndë në flukset nga rajoni që përbën 20% të furnizimit global me naftë.
Në mungesë të një zgjidhjeje të shpejtë, çmimet e naftës ka të ngjarë të rriten ndjeshëm kur tregtimi të hapet të hënën në mëngjes, raporton Reuters.
Nafta referencë Brent është rritur javët e fundit në rreth 70 dollarë për fuçi, niveli më i lartë që nga gushti 2025, pasi investitorët po përgatiteshin për përshkallëzim ushtarak në Lindjen e Mesme.
Shtetet e Bashkuara dhe Izraeli kryen sulme ushtarake ndaj Iranit të shtunën, duke shënjestruar drejtues të lartë dhe duke e futur rajonin në një konflikt që po zgjerohet. Presidenti amerikan Donald Trump tha se sulmet do të eliminonin një kërcënim sigurie për SHBA-në dhe do t’u jepnin iranianëve mundësinë të rrëzonin udhëheqësit e tyre.
Deri tani, nuk ka konfirmim për dëme në infrastrukturën e naftës dhe gazit nga sulmet hakmarrëse iraniane.
Shpërthime janë raportuar në Emiratet e Bashkuara Arabe dhe Kuvajt, dy eksportues të mëdhenj të naftës. Ndërkohë, Katari – eksportuesi i dytë më i madh në botë i gazit natyror të lëngshëm (LNG) – tha se ka interceptuar raketa të drejtuara drejt vendit.
Shpërthime janë dëgjuar gjithashtu në Bahrein dhe pranë ishullit Kharg në Iran, terminali përmes të cilit normalisht kalon rreth 90% e eksporteve të naftës së papërpunuar të vendit, megjithëse të dhënat e transportit tregojnë se Teherani ka transferuar shumicën e naftës së magazinuar atje në cisterna ditët e fundit.
Më e rëndësishmja, deri tani nuk ka raportime për ndërprerje të transportit përmes Ngushticës së Hormuzit, korridori i ngushtë detar midis Iranit dhe Omanit, përmes të cilit kalojnë afro 20 milionë fuçi në ditë naftë e papërpunuar dhe produkte të rafinuara.
Rreziku që anijet të bëhen objekt sulmesh, tashmë është i mjaftueshëm për të detyruar prodhuesit, tregtarët dhe transportuesit të rishikojnë lëvizjet e naftës dhe gazit natyror të lëngshëm (LNG). Reuters ka raportuar se disa kompani të mëdha të naftës dhe shtëpi tregtare kanë pezulluar dërgesat përmes ngushticës për disa ditë.
Ky kujdes ka të ngjarë të vazhdojë derisa të ketë besim më të madh mbi sigurinë e korridoreve detare të rajonit.
Tarifat e transportit për cisternat, të cilat tashmë po rriteshin ndërsa tensionet përshkallëzoheshin, pritet të rriten edhe më tej. Tarifet referencë për cisternat shumë të mëdha që transportojnë naftë nga Lindja e Mesme drejt Kinës janë trefishuar që nga fillimi i vitit, duke reflektuar si rrezikun e shtuar ashtu edhe numrin e reduktuar të anijeve të gatshme për transport.
Pyetjet kyçe tani janë: a do të goditet direkt infrastruktura energjetike dhe sa shpejt mund të sigurojë ushtria amerikane rrugët e transportit përmes Gjirit dhe Ngushticës së Hormuzit.
Vlen të theksohet se Ngushtica e Hormuzit nuk ka qenë kurrë e bllokuar plotësisht.
Ndërsa është e pakët mundësia që Irani të mbajë një bllokadë të gjatë, ai ka kapacitetin të ndërpresë trafikun përkohësisht. Marina amerikane do të përgjigjej pothuajse sigurisht shpejt, por edhe sulmet e shkurtërta ose vendosja e minave mund të kenë efekt të madh mbi çmimet dhe furnizimin.
Këto taktika nuk do të ishin të paprecedentë. Gjatë luftës Iran-Irak në vitet 1980, Irani sulmoi anijet tregtare dhe anijet e marinës amerikane, gjë që detyroi presidentin Ronald Reagan të dërgonte forcat amerikane për të shoqëruar cisternat në Operacionin Earnest Will.
Më vonë, në fund të vitit 2007 dhe fillim të 2008-ës, pati përballje të përsëritura midis forcave detare iraniane dhe amerikane. Dhe në prill 2023, marina iraniane sekuestroi cisternën Advantage Sweet, e cila ishte marrë me qira nga Chevron, në Gjirin e Omanit. Anija u lirua më shumë se një vit më vonë.
Tregu global i naftës është relativisht mirë i furnizuar sot, pasi prodhimi nga Shtetet e Bashkuara, Brazili, Kanadaja dhe vende të tjera është rritur vitet e fundit.
Arabia Saudite, eksportuesi kryesor i naftës në botë, gjithashtu nuk ka qëndruar duarkryq përballë rrezikut për furnizimin. Ditët e fundit, i ka rritur dërgesat e naftës së papërpunuar, të cilat pritet të kalojnë 7 milionë fuçi në ditë në shkurt, niveli më i lartë që nga prilli 2023, sipas firmës së analizave të transportit Kpler.
OPEC+, që përfshin OPEC dhe aleatë si Rusia, pritet të miratojë një rritje të prodhimit gjatë një takimi të dielën.
Natyrisht, ndërprerjet në rrugët e eksportit nga Lindja e Mesme mund të anulojnë shumë nga rritjet e prodhimit të vendeve rajonale, edhe pse Arabia Saudite dhe Emiratet e Bashkuara Arabe kanë disa rrugë alternative eksporti.
Shkalla e sulmeve të SHBA-së dhe Izraelit, dhe gjuha e përdorur nga Donald Trump, sugjeron se Washingtoni po përgatitet për një fushatë ushtarake të zgjatur që synon dobësimin serioz të udhëheqjes iraniane.
Sa e kërcënuar ndihet udhëheqja iraniane mund të përcaktojë nëse ajo do të përshkallëzojë më tej duke sulmuar një gamë më të gjerë objektesh në rajon, përfshirë fushat e naftës, terminalet e eksportit dhe impiantet përpunuese.
Por edhe pa këtë skenar më të keq, konflikti tashmë pritet të ndërpresë furnizimet thelbësore të energjisë nga Lindja e Mesme në mënyra që nuk janë parë për dekada.